1877 HARİTASI: ETNİK SAFLIK GERÇEK Mİ, İLLÜZYON MU?

1877 HARİTASI: ETNİK SAFLIK GERÇEK Mİ, İLLÜZYON MU?

 Haritanın iddiası: “Net etnik sınırlar”

Carl Sax’ın 1877 tarihli “Ethnographische Karte der Europäischen Türkei” haritası bize şunu söyler:

Bu bölge Bulgar

Bu bölge Sırp

Bu bölge Arnavut

Örtük mesaj şudur:

Her halkın kendine ait, “temiz” bir coğrafyası vardır. Ama burada kritik bir problem var.

Rumeli gerçeği: Etnik saflık yoktu

Osmanlı Rumelisi’nde gerçek yapı şuydu:

Aynı şehirde: Türk + Arnavut + Slav + Yahudi

Aynı köyde: Müslüman + Ortodoks + Katolik

Aynı ailede bile dil ve kimlik değişken olabiliyordu

Kimlik sabit değil, akışkandı.

Özellikle:

Dil etnisite değildi. Din milliyet değildi. Aidiyet ise tek katmanlı değildi. Bu yüzden “etnik saflık” kavramı, Rumeli için doğal bir gerçek değil, sonradan üretilmiş bir fikirdir.

Haritanın yaptığı şey: Karmaşıklığı sadeleştirmek

Bu tür etnografik haritalar:

Karmaşık yapıyı renklere indirger

Geçiş bölgelerini görmezden gelir

Karışık nüfusları tek kimliğe zorlar

Ama özellikle dikkat edilmesi gereken yerler:

Kosova ve Makedonya

Haritada Arnavut yoğunluğu açık ama aynı zamanda taramalı (karışık) alanlar var.  Bu ne demek? “Saf alan” yok, sadece yoğunluk bölgeleri var

Etnik saflık fikri neden üretildi?

19. yüzyıl Avrupa’sı yeni bir fikir üretiyordu: Ulus-devlet

Ve bunun için şu gerekiyordu:

“Her milletin bir toprağı olmalı”

“Her toprağın bir milleti olmalı”

Ama Balkanlar buna uymuyordu.

Çözüm olarak ise haritalarla gerçeklik “yeniden yazıldı”

Haritalar sadece göstermez, dönüştürür

Bu haritaların etkisi çok büyük oldu. Karışık toplumlar “saflaştırılmaya” başlandı ve göçler, sürgünler, mübadeleler ve Balkan Savaşları takip etti. “Etnik saflık” fikri önce haritada çizildi, sonra sahada uygulanmaya çalışıldı. Kosova özelinde kritik gerçek ise  haritada Kosova belirgin şekilde Arnavut çoğunluk olarak gösterilir ama hiçbir zaman “tek renk” değildir. Bu şu anlama gelir: Kosova bir etnik merkezdir, ama asla “etnik olarak saf” bir alan olmamıştır. Ve bu aslında Rumeli’nin özüdür.

Bu harita bize şunu öğretir:

Etnik saflık, tarihsel gerçek değildir.

Etnik saflık, modern bir ideolojik projedir.

Rumeli’nin gerçeği karışımdı.

Haritalar ise onu sadeleştirdi.

Siyaset ise onu zorla “saflaştırmaya” çalıştı.