RUMELİ’NİN VAKARI: ATATÜRK’ÜN ELİ NEDEN GÖĞSÜNDE?

RUMELİ’NİN VAKARI: ATATÜRK’ÜN ELİ NEDEN GÖĞSÜNDE?

Bir jestin kültürel hafızası ve Balkan terbiyesi

Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ün arşiv fotoğraflarına dikkatle bakıldığında, tekrar eden bir ayrıntı göze çarpar: Sağ el göğüste. Bu duruş, yalnızca estetik bir poz değil; tarihsel, kültürel ve sembolik anlamlar taşıyan bilinçli bir temsil biçimi olarak değerlendiriliyor.

Arşivlerde Tekrarlanan Bir Jest

Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri, Genelkurmay ATASE koleksiyonları ve dönemin basın fotoğraflarında Atatürk’ün halkla temas ettiği birçok karede bu duruş görülür. 1920’ler ve 1930’larda çekilmiş görüntülerde elin kalp hizasında tutulması, resmi törenlerden sivil ziyaretlere kadar geniş bir yelpazede tekrar eder.

Tarihçi Andrew Mango, Atatürk adlı eserinde Mustafa Kemal’in beden dilinin kontrollü ve bilinçli olduğunu vurgular. Şevket Süreyya Aydemir ise Tek Adam’da onun halkla temas kurarken vakarını koruyan bir lider profili çizdiğini belirtir.

Rumeli–Balkan Kültüründe El Göğüste Selam

Uzmanlara göre bu jest, Balkan şehir kültürünün bir yansımasıdır. Selanik, Manastır ve Üsküp hattında geleneksel selamlaşma biçimlerinden biri elin göğse götürülmesidir. Bu hareket;

İçtenliği

Haysiyeti

Kalpten gelen saygıyı

ifade eder.

Bugün Bosna-Hersek ve Arnavutluk’ta hâlâ görülen bu selam biçimi, söz verirken ya da teşekkür ederken kullanılan bir saygı göstergesidir.

Selanik Terbiyesi ve Modern Liderlik

1881’de Selanik’te doğan Mustafa Kemal, Osmanlı’nın en kozmopolit ve modern şehirlerinden birinde yetişti. Feroz Ahmad’ın The Young Turks çalışmasında belirttiği gibi Selanik, imparatorluğun modernleşme laboratuvarıydı. Balkan şehir kültürü; ölçülülük, vakar ve kamusal zarafeti öne çıkarıyordu.

Bu kültürel arka plan, Atatürk’ün liderlik stilinde de kendini gösterdi. El göğüste duruş, bir yandan halkla samimi bağ kurarken, diğer yandan devlet ciddiyetini muhafaza eden bir sembol olarak okunabilir.

Politik İletişim Açısından Anlamı

Görsel kültür tarihçisi Peter Burke, liderlerin fotoğraflarda tekrar eden jestlerinin bilinçli bir imaj inşasının parçası olduğunu belirtir (Eyewitnessing). Atatürk’ün jest repertuarı incelendiğinde teatral değil; kontrollü, sade ve sembolik bir çizgi dikkat çeker.

Bu duruş;

Otoriteyi bağırmadan gösterir

Gücü abartısız ifade eder

Halkla duygusal bağı ölçülü biçimde kurar

Bir Pozdan Fazlası

Atatürk’ün elinin göğsünde olduğu fotoğraflar, yalnızca bir lider portresi değildir. Aynı zamanda Rumeli kökenli bir şehir insanının, Balkan terbiyesinin ve modernleşme çizgisinin görsel ifadesidir.

Bir jest, bazen bir biyografiden fazlasını anlatır.

Ve o jest, kalpten gelir.