İzmir de Ulaşım

Ulaşım Telefonları

DÜNYA HARİTASI DEĞİŞİYOR

14 Eylül 2026, 13:18

Murat Adıtatar

Bir coğrafya öğretmeni olarak derslerimde haritalarda Grönland'ın kendisinden 14 kat daha büyük olan Afrika'dan daha geniş yer kaplamasının nedenlerini açıklamaya çalıştım.

Haklı olarak öğrencilerin çoğuna mantıksız geliyordu.

Sonunda bu orantısızlık değişecek gibi görünüyor.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu, 4 Eylül 2026'da Togo'nun öncülüğünde hazırlanan “Correct the Map” kararını 164 oyla kabul etti. Yalnızca Amerika Birleşik Devletleri karşı çıktı; 6 ülke çekimser kaldı.

Peki ne değişti?

Aslında kıtaların yeri değil…

Onlara baktığımız göz değişiyor.

Çocukluğumuzdan beri sınıflarda, atlaslarda, televizyonlarda ve internette gördüğümüz dünya haritalarının büyük bölümünde Mercator projeksiyonu kullanıldı.

Bu harita 1569 yılında Gerardus Mercator tarafından geliştirildi.

Amacı dünyanın siyasi gücünü göstermek değildi.

Denizcilerin yön bulmasını kolaylaştırmaktı.

Ancak küreyi düz bir kağıda aktarmaya çalıştığınızda kaçınılmaz bir sorun ortaya çıkıyor...

Dünya yuvarlak, harita ise düzleme aktarılır.

Dolayısıyla bir yerlerden mutlaka fedakarlık etmek gerekir.

Mercator projeksiyonunda kutuplara yaklaştıkça kara parçaları olduğundan çok daha büyük görünür.

İşte burada ilginç bir görüntü ortaya çıkıyor.

Grönland, haritada Afrika'ya yakın büyüklükte görünür.

Kuzey Avrupa, Kanada ve Rusya da gerçek yüzölçümlerinden çok daha büyük algılanabilir.

Güney Kutup bölgesindeki Antarktika da olduğundan çok büyük görünür.

Afrika ise…

Dünyanın en büyük ikinci kıtası olmasına rağmen gözümüze olduğundan küçük görünür.

İşte Togo'nun başlattığı kampanyanın temel itirazı tam da burada...

“Harita yalnızca coğrafya değildir. Harita, dünyaya bakışımızı da şekillendirir.”

Asıl tartışılması gereken soru bu.

Bir harita teknik olarak tarafsız olabilir.

Fakat insanların zihninde oluşturduğu görüntü her zaman tarafsız olmayabilir.

Çünkü çocuk dünyayı önce atlas üzerinden öğreniyor.

Önce haritaya bakıyor.

Sonra kıtaların büyüklüğünü zihnine yerleştiriyor.

Sonra ülkelerin birbirleriyle olan konumlarını algılıyor.

Dolayısıyla bir kıtanın sürekli küçük, diğerinin sürekli büyük gösterilmesi, istemeden de olsa bir algı dünyası oluşturabiliyor.

Afrika ülkeleri yıllardır bunun yalnızca teknik bir hata olmadığını savunuyor.

Onlara göre mesele, sömürgecilik döneminden kalan zihinsel mirasın da bir parçası.

Bu nedenle “Correct the Map” yalnızca kartografik bir düzenleme değil, aynı zamanda “Dünyayı kimin gözünden görüyoruz?” sorusuna verilmiş siyasi bir cevap.

BM kararında öne çıkan projeksiyonlardan biri Equal Earth.

Equal Earth, 2018 yılında Bojan Savric, Tom Patterson ve Bernhard Jenny tarafından geliştirilen eşit alanlı (equal-area) bir dünya haritası projeksiyonudur.

Bu projeksiyon, kıtaların birbirine göre büyüklüklerini (alanlarını) doğru bir şekilde korurken, küre şeklindeki dünyayı düz bir haritaya aktarırken oluşan şekil bozulmalarını (distorsiyon) minimumda tutmayı amaçlıyor.

Böylece Afrika haritada büyürken Avrupa ve Kuzey Amerika'nın görüntüdeki kapladığı alan küçülüyor.

Fakat burada önemli bir ayrıntı var...

Dünya gerçekte değişmiyor.

Afrika büyümüyor.

Avrupa küçülmüyor.

Rusya'nın yüzölçümü azalmıyor.

Sadece kâğıt üzerindeki görüntü gerçeğe biraz daha yaklaşıyor.

Yani değişen dünya değil…

Dünyanın görüntüsü.

Haritalar yalnızca coğrafya öğretmez.

Haritalar aynı zamanda güç ilişkilerini de görünür kılar.

Bir ülkeyi merkeze koyabilirsiniz.

Bir kıtayı kenara itebilirsiniz.

Bir bölgeyi olduğundan büyük gösterebilirsiniz.

Başlangıç noktasını değiştirerek dünyayı bambaşka bir biçimde gösterebilirsiniz.

Bugün Pasifik merkezli bir haritaya baktığınızda Amerika ile Asya'nın birbirinden ne kadar farklı göründüğünü düşünün.

Güney Yarımküre merkezli bir harita kullandığınızda ise alıştığımız “yukarı-aşağı” algısı bile değişir.

Demek ki aslında “Kuzey yukarıdadır” bile doğanın bize verdiği bir emir değildir.

Bu, haritacının tercihidir.

İşte bu nedenle haritalar bazen düşündüğümüzden çok daha politiktir.

164 ÜLKE NEDEN “EVET” DEDİ?

Togo'nun girişimi Afrika Birliği tarafından desteklendi.

Afrika ülkeleri açısından mesele daha da anlamlı.

Çünkü Afrika, tarih boyunca yalnızca topraklarının değil, kendi hikâyesinin de başkaları tarafından anlatıldığını düşünüyor.

Sömürgecilik döneminde Afrika'nın kaynakları Avrupa'ya taşındı.

Siyasi sınırlar dışarıdan çizildi.

Yerel toplumların kaderi yabancı güçler tarafından belirlendi.

Şimdi ise Afrika'nın önemli bir bölümü şunu söylüyor...

“En azından dünyadaki görüntümüzü kendimiz düzeltelim.”

Bu fikir BM Genel Kurulu'nda 164 ülkenin desteğini aldı.

Bu nedenle olayın sembolik tarafı, teknik tarafı kadar önemli.

Kararın tek karşı oyu ABD'den geldi.

Washington yönetimi girişimi ideolojik bir proje olarak değerlendirdi ve bunun dünya barışı, refahı ve uluslararası ilişkiler gibi daha önemli meselelerden dikkatleri uzaklaştırdığını savundu.

Burada ilginç bir paradoks ortaya çıkıyor...

Bir taraf, “Bu sadece bir harita.” diyor.

Diğer taraf ise, “Hayır. Harita, dünyayı nasıl gördüğümüzdür.” diyor.

Burada “Hangisi doğru harita?” sorusundan çok, “Hangi amaç için hangi harita?” sorusunu sormak doğru olacaktır.

ŞİMDİ SIRA GOOGLE'DA MI?

İşin en ilginç tarafı bundan sonra başlayacak.

Çünkü BM kararı bağlayıcı değil.

Yani Google, Apple, eğitim kurumları, atlas üreticileri veya medya kuruluşları ertesi gün bütün haritalarını değiştirmek zorunda değil.

Fakat BM'nin çağrısı hükümetleri, okulları, kurumları ve dijital platformları daha doğru alan projeksiyonlarına yönelmeye teşvik ediyor.

Bu gerçekleşirse birkaç yıl sonra çocukların sınıfta baktığı dünya haritası bizim çocukluğumuzdaki haritadan oldukça farklı olabilir.

Ve belki de bir çocuk öğretmenine şöyle diyecek...

“Öğretmenim, Afrika eskiden neden bu kadar küçük gösteriliyordu?”