Mladiç ve Soykırımı Yüceltip Geleceğini Kaybeden Sırbistan

Mladiç ve Soykırımı Yüceltip Geleceğini Kaybeden Sırbistan

Mezar bazen yalnızca bir ölüyü gömmez; yaşayanların hangi değerlerin arkasında durduğunu da görünür hâle getirir. Ratko Mladić’in ölümünden sonra yaşananlar, Sırbistan’ın geçmişle yüzleşme sorununu yeniden Avrupa’nın önüne koydu.

Mladić sıradan bir asker değildi. Uluslararası mahkemeler tarafından Srebrenitsa soykırımı, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından mahkûm edildi; ömür boyu hapis cezası kesinleşti. Birleşmiş Milletler de ölümünün ardından bu hükümlerin tarihsel kaydın parçası olduğunu ve soykırım inkârı ile savaş suçlularının yüceltilmesinin kabul edilemeyeceğini vurguladı.[1]

Buna rağmen naaşı 3 Eylül 2026’da Sırbistan hükümetine ait uçakla Belgrad’a getirildi; Reuters, tabutun Sırbistan bayrağına sarılı olduğunu bildirdi.[2] Ardından Belgrad’daki Sırp Ordusu Evi’nde düzenlenen anmaya devlet ve siyasi çevrelerden katılım oldu. Avrupa Birliği Komiseri Marta Kos da Mladić’in yüceltilmesine tepki olarak Sırbistan ziyaretini iptal etti ve bunun geçmişle yüzleşme, uzlaşma ve kurbanlara saygı ilkeleriyle bağdaşmadığını söyledi.[3]

Hukuki tablo da nettir. Uluslararası Adalet Divanı 2007’de Sırbistan’ı Srebrenitsa soykırımını doğrudan işleyen devlet olarak mahkûm etmedi; fakat Sırbistan’ın soykırımı önleme yükümlülüğünü ihlal ettiğine ve Mladić’i uluslararası adalete teslim etme konusunda yükümlülüklerini yerine getirmediğine hükmetti.[4] Bu ayrım önemlidir: tarihsel sorumluluğu doğru anlatmak, onu abartmaktan daha güçlüdür.

Bugünkü Sırbistan’ın başka ağır sorunları da var. Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı’nın GLOBOCAN 2022 verileri Sırbistan’ı akciğer kanseri insidansı ve ölüm oranları bakımından Avrupa’nın ve dünyanın en ağır yük taşıyan ülkeleri arasına koyuyor.[5] Nüfus tablosu daha da sarsıcı: Sırbistan İstatistik Ofisi’ne göre 2025’te 59.483 doğuma karşılık 95.247 ölüm gerçekleşti; yalnızca bir yıldaki doğal nüfus kaybı 35.764 kişi oldu. 2016-2025 arasındaki toplam doğal azalma 434.948 kişiye ulaştı.[6]

Ancak burada bilimsel ve ahlaki sınırı korumak gerekir. Kanser, intihar, kürtaj veya nüfus azalmasını Bosna’daki savaş suçlarının “cezası” gibi göstermek doğru değildir. Böyle bir nedensellik bilimsel olarak kanıtlanmış değildir ve kolektif suç fikrine kapı açar. Sırp halkının tamamını Mladić ile özdeşleştirmek de aynı ölçüde yanlıştır.

Asıl bağlantı sağlık istatistiklerinde değil, toplumsal hafızadadır. Bir ülke nüfus kaybıyla, hastalıklarla ve gençlerin göçüyle mücadele ederken; enerjisini geleceği kurmaya değil, mahkûm edilmiş bir soykırım failini ulusal kahraman anlatısına yerleştirmeye harcıyorsa, ortada derin bir siyasi ve ahlaki sorun vardır.

Almanya, Auschwitz’i inkâr ederek değil onunla yüzleşerek yeniden saygınlık kazandı. Sırbistan’ın da önündeki tarihsel seçenek budur: Mladić’in tabutuna bakıp bir “kahraman” mı görecek, yoksa Srebrenitsa’da öldürülenleri, Saraybosna kuşatmasını ve yüz binlerce insanın parçalanmış hayatını mı hatırlayacak?

Mladić öldü. Mahkûmiyeti ölmedi. Srebrenitsa soykırımı bir siyasi görüş değil, mahkeme kararlarıyla tespit edilmiş tarihsel gerçektir. Bir toplumun geleceğini belirleyen şey yalnızca doğum oranı ya da ekonomisi değildir; geçmişte işlenen suç karşısında kimi kurban, kimi kahraman olarak hatırladığıdır.

Çünkü mezara kimin konduğu kadar, mezarın başında kimin ve ne için ayağa kalktığı da tarihe yazılır.

•  •  •

Kaynaklar

[1] Birleşmiş Milletler, 27 Ağustos 2026, Ratko Mladić’in ölümüne ilişkin Genel Sekreter Sözcüsü açıklaması. Bağlantı

[2] Reuters, 3 Eylül 2026, “Body of convicted war criminal Ratko Mladic returns to Serbia in government plane.” Bağlantı

[3] Reuters, 4 Eylül 2026, “EU Commissioner Kos cancels trip to Serbia after planned tribute to Mladic.” Bağlantı

[4] International Court of Justice, Bosnia and Herzegovina v. Serbia and Montenegro, Judgment, 26 February 2007. Bağlantı

[5] IARC / GLOBOCAN 2022, Serbia cancer profile and lung cancer estimates. Bağlantı

[6] Statistical Office of the Republic of Serbia, Vital Statistics 2025, yayımlanma 2026. Bağlantı